Xử lý nước thải

Chụp hút và đường ống thu gom mùi: thiết kế để mùi không thoát ra

Chụp hút và đường ống thu gom mùi cần bao kín nguồn, đủ lưu lượng, giữ áp âm và xả nước ngưng. Cách chọn chụp, đi ống, vật liệu để mùi không lọt ra.

Ảnh minh họa: hệ thống chụp hút và đường ống thu gom mùi bằng nhựa PP tại khu xử lý công nghiệp với tiêu đề 'Chụp hút và đường ống thu gom mùi'.

Nhiều trạm xử lý nước thải, khu tập kết rác hay xưởng có bể hóa chất đã đầu tư tháp xử lý mùi, vậy mà người đi ngang vẫn ngửi thấy mùi trứng thối, mùi khai. Nguyên nhân thường nằm ở phía trước tháp: khí có mùi chưa được gom hết, hoặc gom được rồi lại rò ra trên đường ống.

Tháp tốt đến đâu cũng chỉ xử lý được phần khí mà chụp hút và đường ống thu gom mùi đưa tới. Phần khí thoát ra ở miệng bể, khe nắp hay mối nối ống thì đi thẳng ra môi trường xung quanh.

Để mùi không phát tán, hệ thu gom cần làm được ba việc: bao kín nguồn mùi càng sát càng tốt bằng nắp đậy hoặc chụp kín, hút đủ lưu lượng để mọi khe hở luôn có gió đi vào, và giữ toàn bộ đường ống ở áp âm bằng cách đặt quạt ở cuối hệ, ngay trước ống thải. Đường ống phải kín, cân bằng lưu lượng giữa các nhánh, có độ dốc để xả nước ngưng và làm bằng vật liệu chịu được khí ẩm có tính ăn mòn.

Mùi thoát ra ở đâu trong một hệ thu gom?

Hệ thu gom là một chuỗi thiết bị nối tiếp nhau, nên mùi có thể lọt ra ở bất kỳ phần nào. Một hệ điển hình gồm năm phần:

  • Nguồn mùi và chụp hút: miệng bể, máy ép bùn, song chắn rác, thùng chứa rác; tại đây khí có mùi được nắp đậy, chụp hoặc miệng hút gom lại.
  • Ống nhánh và ống chính: dẫn khí từ từng điểm hút về một tuyến chung.
  • Quạt hút: tạo chênh lệch áp suất để kéo khí đi qua toàn hệ.
  • Thiết bị xử lý: tháp hấp thụ, tháp than hoạt tính hoặc lọc sinh học.
  • Ống thải: đưa khí đã xử lý lên cao để khuếch tán vào không khí.

Khi một trạm “có tháp mà vẫn hôi”, mùi thường lọt ra theo một trong ba đường sau:

  • Chụp hút không với tới nguồn: chụp đặt quá xa hoặc hút quá yếu, khí bốc lên rồi bị gió tạt ngang trước khi tới miệng chụp.
  • Nắp bể không đủ áp âm: nắp có khe hở mà lượng hút bên dưới không đủ, nên khí bị đẩy ra mỗi khi máy thổi khí chạy hoặc mực nước trong bể dâng lên.
  • Đoạn ống chịu áp dương bị hở: phần ống nằm sau quạt có áp suất cao hơn bên ngoài, chỉ cần một mối hàn hở là khí chưa xử lý xì ra.

Vì vậy, trước khi thay dung dịch hay thay than, nên kiểm tra phía thu gom. Việc chọn công nghệ cho tháp xử lý mùi là bước sau; thiết bị nào cũng chỉ đạt hiệu quả thiết kế khi dòng khí đưa vào đủ lưu lượng và ổn định.

Thành phần khí cũng ảnh hưởng tới cách đặt điểm hút. Trong nhóm khí H2S và NH3 gây mùi, H2S nặng hơn không khí nên dễ đọng ở hố thấp, gầm bể, còn NH3 nhẹ hơn nên có xu hướng bốc lên.

H2S lại có thể ngửi thấy ở nồng độ rất thấp, nên một chỗ rò nhỏ cũng đủ khiến người xung quanh phàn nàn.

Bao kín nguồn mùi trước, chụp hút sau

Cách hiệu quả nhất để mùi không phát tán là bao kín nguồn mùi rồi hút từ bên trong. Chụp hút để hở phải kéo theo rất nhiều không khí xung quanh mới giữ được khí mùi, còn khi nguồn đã được đậy kín, quạt chỉ cần hút đủ để gió luôn đi vào qua các khe hở.

Lưu lượng hút nhỏ hơn kéo theo quạt nhỏ hơn, ống nhỏ hơn và thiết bị xử lý nhỏ hơn. Lợi ích này thấy rõ với xử lý mùi bằng phương pháp sinh học, vì lớp vật liệu lọc cần thời gian tiếp xúc đủ dài nên kích thước thiết bị tăng gần theo lưu lượng khí.

Nắp đậy bể và buồng bao kín

Với bể thu gom, bể điều hòa, bể chứa bùn hay bể kỵ khí, giải pháp thường dùng là làm nắp đậy kín, cửa thăm có gioăng và hút khí từ khoảng trống giữa mặt nước với nắp. Máy ép bùn, song chắn rác hay băng tải rác thì đặt trong buồng bao kín có cửa thao tác.

Lưu lượng hút dưới nắp phải lớn hơn tổng lượng khí đi vào khoảng trống đó, gồm ba phần:

  • Khí sục từ máy thổi khí: nếu bể có sục khí, toàn bộ lượng khí sục sẽ bay lên khoảng trống dưới nắp.
  • Khí bị đẩy ra khi mực nước dâng: lúc bơm nước vào bể, thể tích khí dưới nắp bị ép lại tương ứng với lưu lượng nước bơm vào.
  • Phần gió bù qua khe hở: lượng không khí đi vào qua khe nắp, cửa thăm để duy trì áp âm, tức áp suất dưới nắp thấp hơn bên ngoài.

Nếu chỉ tính theo thể tích khoảng trống mà quên hai phần đầu, nắp bể sẽ “thở” ra mùi đúng vào lúc máy thổi khí chạy hoặc bơm hoạt động. Cửa thăm nên làm vừa đủ cho thao tác và đóng lại ngay sau khi dùng, vì mỗi cửa mở toang là một lỗ lớn làm mất áp âm của cả khoang.

Không gian dưới nắp bể kỵ khí có thể tích tụ H2S và khí dễ cháy. Không chui vào bể, hầm bùn khi chưa thông gió và đo khí, và cần đánh giá nguy cơ cháy nổ của khu vực trước khi chọn quạt, thiết bị điện.

Chụp hút hở: khoảng cách quyết định hiệu quả

Với chụp hút đặt cạnh nguồn mà không bao kín, vận tốc hút giảm rất nhanh khi ra xa miệng chụp. Theo công thức gần đúng Dalla Valle dùng trong thông gió công nghiệp, khi khoảng cách lớn so với kích thước miệng chụp, lưu lượng cần thiết tăng gần theo bình phương khoảng cách.

Nói gọn, đưa chụp ra xa gấp đôi thì phải hút gần gấp bốn lần lưu lượng để giữ cùng vận tốc tại nguồn.

Từ đó có mấy cách làm cụ thể:

  • Đưa chụp sát nguồn: hạ thấp chụp, kéo miệng chụp lại gần mép bể hay cửa xả rác thay vì tăng công suất quạt.
  • Thêm gờ chặn quanh miệng chụp: tấm gờ phẳng chặn gió hút từ phía sau, nên cùng lưu lượng mà chụp hút được xa hơn về phía nguồn.
  • Che chắn gió ngang: gió từ cửa lớn hay quạt làm mát dễ thổi lệch luồng khí; thêm tấm che hai bên hoặc chuyển vị trí chụp tránh luồng gió đó.
  • Không để người đứng giữa nguồn và chụp: nếu luồng khí đi qua vùng thở của người vận hành, chụp đang kéo mùi về phía người chứ không giữ mùi lại.

Chụp mái và hút khe cạnh bể

Chụp mái treo cao chỉ hợp với khí nóng tự bốc lên. Khí mùi từ bể nước thải ở nhiệt độ thường không có lực đẩy đi lên rõ rệt, nên chụp mái treo cao thường gom kém, và người cúi xuống bể lại nằm ngay trong luồng khí.

Với bể hở dài, không đậy được vì phải thao tác liên tục, cách thường dùng là hút khe dọc thành bể: một ống có khe hẹp chạy dọc mép bể, kéo khí ngang qua mặt thoáng.

Bể rộng hơn có thể dùng hệ thổi – hút, một bên thổi màn gió mỏng, bên kia hút. Khu tập kết rác có nguồn mùi phân tán và cửa ra vào cho xe nên cách gom khác hẳn bể nước thải, được bàn riêng trong bài xử lý mùi khu chứa rác và bãi rác.

Đi đường ống thu gom sao cho kín, cân bằng và không đọng nước

Đường ống thu gom tốt phải đưa đủ gió từ mọi điểm hút về thiết bị xử lý, không rò khí ra ngoài và không đọng nước bên trong. Kích thước ống, cân bằng nhánh, thoát nước ngưng và vị trí quạt là bốn điểm quyết định phần lớn chất lượng đường ống.

Vận tốc gió trong ống và kích thước ống

Khí mùi gần như không có bụi, nên không cần vận tốc cao để giữ bụi lơ lửng như ống hút bụi.

Chọn vận tốc trong ống là cân đối giữa hai bên: ống nhỏ thì rẻ và gọn, nhưng tổn thất áp suất, tiếng ồn và điện năng của quạt đều tăng.

Nếu khí có lẫn sương, giọt nước hay bụi từ khu ép bùn, khu rác, kỹ sư cần xét thêm yếu tố này khi chọn kích thước ống.

Hình dạng tuyến ống ảnh hưởng nhiều tới tổn thất áp:

  • Co bán kính lớn: dùng co cong thoải thay vì co gấp góc vuông.
  • Nhánh nhập nghiêng theo chiều dòng: ống nhánh nối vào ống chính nghiêng khoảng 30–45 độ, không cắm vuông góc, và không để hai nhánh nhập đối đầu tại cùng một điểm.
  • Ống chính lớn dần: tiết diện ống chính tăng theo từng đoạn khi nhận thêm nhánh, để vận tốc không tăng vọt ở cuối tuyến.
  • Hạn chế ống mềm: ống mềm dài, gấp khúc có trở lực lớn và dễ rách; chỉ nên dùng đoạn ngắn ở chỗ cần tháo lắp.

Cân bằng lưu lượng giữa các nhánh

Khí luôn đi theo đường ít cản nhất. Nếu không cân bằng, điểm hút gần quạt sẽ hút rất mạnh còn điểm ở cuối tuyến hút yếu, và mùi rò ra đúng ở nguồn xa nhất.

Có hai cách cân bằng, thường dùng kết hợp. Cách thứ nhất là tính toán ngay từ thiết kế để áp suất tại mỗi điểm nhập nhánh gần bằng nhau, bằng cách chọn kích thước từng đoạn ống.

Cách thứ hai là lắp van điều chỉnh gió trên từng nhánh rồi chỉnh khi chạy thử; sau khi chỉnh xong, van cần được khóa vị trí và đánh dấu mốc để người vận hành không vặn tùy ý.

Muốn thêm điểm hút về sau thì phải tính lại toàn hệ. Cắm thêm một nhánh vào ống cũ sẽ chia bớt gió của các điểm còn lại, và quạt cũ có thể không đủ áp để kéo thêm.

Độ dốc và điểm xả nước ngưng

Ảnh minh họa: chi tiết điểm xả nước ngưng kèm bẫy xi phông ở điểm thấp trên tuyến đường ống thu gom khí mùi.
Chụp hút và đường ống thu gom mùi: thiết kế để mùi không thoát ra

Khí hút từ bể nước thải rất ẩm. Khi đi qua đoạn ống ngoài trời mát hơn, hơi nước ngưng lại thành nước bên trong ống. Nước ngưng hòa tan khí mùi có thể ăn mòn ống, mối nối và quạt, đồng thời làm tăng trở lực nếu đọng thành vũng.

Cách xử lý là đặt ống dốc liên tục về các điểm xả, không để đoạn võng ở giữa tuyến. Tại điểm thấp, lắp ống xả có bẫy nước kiểu xi phông để nước chảy ra được mà gió không bị hút ngược vào; nước ngưng dẫn về bể thu gom của trạm, không xả ra nền.

Đặt quạt ở cuối hệ để giữ áp âm

Vị trí quạt quyết định đoạn ống nào chịu áp âm, đoạn nào chịu áp dương. Quạt đặt sau tháp, ngay trước ống thải giúp toàn bộ chụp hút, đường ống và tháp nằm ở áp âm; nếu có chỗ hở, không khí bên ngoài đi vào chứ khí mùi không đi ra.

Cách bố trí này có cái giá của nó: quạt nằm trong dòng khí ẩm sau tháp, có thể mang theo giọt dung dịch, nên vỏ và cánh quạt phải chịu ăn mòn, và đỉnh tháp cần lớp tách giọt. Nếu buộc phải đặt quạt trước tháp, đoạn từ quạt tới tháp chịu áp dương; đoạn này nên giữ ngắn, hàn kín và kiểm tra kỹ hơn các đoạn khác.

Ống thải cũng cần chọn vị trí và chiều cao theo quy định của địa phương và tính toán khuếch tán, tránh đặt miệng xả gần cửa lấy gió của tòa nhà hay cửa sổ nhà dân.

Chọn vật liệu cho chụp hút và đường ống thu gom mùi

Vật liệu phải chịu được khí ẩm chứa H2S, NH3 và nước ngưng có tính ăn mòn trong nhiều năm. Với khí mùi ở nhiệt độ thường, nhựa PP được dùng phổ biến, nhưng mỗi vật liệu có chỗ mạnh riêng.

Vật liệuĐiểm mạnhHạn chế cần lưu ýHợp khi
Nhựa PPChịu được nhiều axit, kiềm loãng; hàn nhiệt liền khối nên kín; nhẹ; chịu nhiệt cao hơn PVC và PE (tham chiếu khoảng 80–90°C, tùy loại)Là vật liệu cháy được; cứng kém kim loại nên ống lớn cần gân tăng cứng và giá đỡ dày; cần phụ gia chống tia cực tím khi đặt ngoài trờiPhần lớn hệ thu gom mùi ở trạm nước thải, khu rác, bể hóa chất
Nhựa uPVCGiá thấp, phụ kiện sẵn, chịu hóa chất kháNhiệt độ làm việc thấp (tham chiếu khoảng 60°C); giòn khi va đập; mối nối dán keo cần làm kỹHệ nhỏ, đường kính nhỏ, khí ở nhiệt độ thường
Composite FRPCứng, làm được đường kính lớn, chịu ăn mòn tùy loại nhựa nềnChất lượng phụ thuộc lớp lót bên trong và tay nghề chế tạo; sửa chữa phức tạp hơnỐng chính đường kính lớn, tuyến dài ngoài trời
InoxChịu nhiệt, không cháy, cứng vữngGiá cao; một số mác vẫn bị ăn mòn khi gặp clorua hoặc nước ngưng có tính axit, nên phải chọn mác theo môi trườngKhí nóng, khu vực có yêu cầu chống cháy cao
Thép mạ kẽmRẻ, dễ gia côngNhanh rỉ trong khí ẩm có H2SKhông nên dùng cho khí mùi trạm nước thải

Tóm lại theo điều kiện thực tế: khí ở nhiệt độ thường, có tính ăn mòn thì PP cân bằng tốt giữa độ bền và chi phí; khí nóng hoặc khu vực yêu cầu vật liệu không cháy thì nên xem inox; tuyến ống rất lớn có thể dùng composite. Bảng đối chiếu theo từng loại hóa chất có trong bài vật liệu chống ăn mòn cho nước thải.

Quạt hút cũng cần đồng bộ với đường ống. Khi quạt nằm trong dòng khí ẩm, vỏ và cánh quạt nên bằng nhựa hoặc có lớp phủ chịu ăn mòn, nếu không quạt sẽ là chỗ hỏng sớm nhất của cả hệ.

Kiểm tra hệ thu gom khi chạy thử và trong vận hành

Sai lầm hay gặp ở hệ thu gom

Bốn lỗi khiến mùi vẫn lọt ra

Không nênChọn quạt chỉ theo lưu lượng

Nên làmTính thêm tổn thất áp ống và tháp

Không nênThêm điểm hút, giữ nguyên tính toán cũ

Nên làmTính lại toàn hệ khi thêm điểm hút

Không nênMở nắp bể cho tiện vận hành

Nên làmĐóng cửa thăm ngay sau khi dùng

Không nênBỏ qua điểm xả nước ngưng

Nên làmBố trí điểm xả cho nước ngưng

Hình. Mỗi lỗi đều làm mất áp âm hoặc giảm gió hút, khiến mùi rò ra.

Tóm tắt từ danh sách sai lầm trong bài, mang tính nguyên tắc chung, cần đối chiếu điều kiện thực tế của từng hệ.

Hệ thu gom chỉ được coi là đạt khi đo thực tế cho thấy gió đi vào ở mọi điểm hút. Ba phép kiểm tra sau làm được ngay tại hiện trường:

  • Thử bằng khói: thả khói thử tại mép chụp, khe nắp, cửa thăm; khói phải bị kéo vào trong, nếu khói lan ra ngoài hoặc đứng yên thì điểm đó đang hút yếu.
  • Đo vận tốc gió: dùng máy đo gió tại miệng chụp và các khe hở, so với số thiết kế, rồi ghi lại làm mốc cho các lần đo sau.
  • Đo áp tĩnh: gắn đồng hồ chênh áp tại cổ chụp hoặc dưới nắp bể; áp tĩnh giảm dần theo thời gian là dấu hiệu ống bị tắc, van bị chỉnh lệch, quạt mòn hoặc dây curoa trượt.

Lưu lượng hút cũng thay đổi theo tình trạng thiết bị xử lý. Lớp đệm trong tháp hấp thụ hóa chất xử lý mùi bám cặn, hay lớp than hoạt tính xử lý mùi bị ẩm và nén chặt, đều làm trở lực tăng, nên quạt kéo được ít gió hơn dù vẫn chạy bình thường.

Những sai lầm hay gặp ở hệ thu gom mùi:

  • Chọn quạt chỉ theo lưu lượng: không tính tổn thất áp của đường ống và tháp, nên quạt lắp vào chạy không đủ gió.
  • Thêm điểm hút mà không tính lại: các điểm cũ yếu đi, mùi rò ở chỗ trước đây vẫn ổn.
  • Để mở nắp bể cho tiện vận hành: một cửa thăm mở lâu làm mất áp âm của cả khoang bể.
  • Bỏ qua điểm xả nước ngưng: nước đọng trong ống làm giảm tiết diện, ăn mòn mối nối và có khi chảy ngược về quạt.

CCEP hỗ trợ phần thu gom mùi như thế nào?

CCEP gia công thiết bị bằng nhựa PP và composite dùng trong xử lý khí thải và nước thải, trong đó có các hạng mục của hệ thu gom như ống, nắp đậy bể, chụp hút và tháp xử lý. Nhựa PP hàn nhiệt được liền khối, giúp mối nối và nắp đậy kín khí, đúng với yêu cầu giữ áp âm của hệ thu gom mùi.

Với các tuyến ống chịu ăn mòn ở nhiệt độ thường, có thể tham khảo ống nhựa PP do CCEP gia công.

Khi khí nóng hoặc công trình đòi hỏi vật liệu không cháy, inox có thể là lựa chọn hợp hơn, và vật liệu nên được chọn theo điều kiện thực tế của từng điểm hút.

Các thiết bị liên quan khác nằm trong danh mục giải pháp xử lý khí thải của CCEP, với quy trình kiểm soát chất lượng từ khâu chế tạo đến lắp đặt.

Khi rà soát hoặc thiết kế mới một hệ thu gom mùi, nên ưu tiên mấy việc sau:

  • Đậy kín nguồn trước khi tăng quạt: kiểm tra từng nguồn mùi xem đã bao kín được chưa, rồi mới tính lưu lượng hút.
  • Tính lưu lượng dưới nắp đủ ba phần: khí sục, khí bị đẩy khi mực nước dâng và gió bù qua khe hở.
  • Ghi số đo mốc khi chạy thử: vận tốc gió và áp tĩnh tại từng điểm hút là căn cứ để biết hệ có đang yếu đi hay không.

Liên hệ CCEP: Hotline 091.789.6633 – Email ccep.vn@gmail.com – Văn phòng: Nhà NV 6.1, Khu đô thị Viglacera Hữu Hưng, 272 Hữu Hưng, Nam Từ Liêm, Hà Nội.

Câu hỏi thường gặp về chụp hút và đường ống thu gom mùi

Hệ thu gom mùi có cần quạt chống cháy nổ không?

Tùy kết quả đánh giá nguy cơ cháy nổ của khu vực. Nơi có thể tích tụ khí dễ cháy như bể kỵ khí, hầm bùn, khu chứa rác cần được đánh giá theo quy định an toàn để chọn quạt, động cơ và thiết bị điện phù hợp với mức nguy cơ.

Ở những khu vực này cũng cần xét hiện tượng tích điện tĩnh trên ống nhựa.

Có nên bọc cách nhiệt đường ống thu gom mùi không?

Nên cân nhắc khi ống đi ngoài trời qua vùng chênh nhiệt lớn, hoặc khi ống đi trong nhà và nước ngưng nhỏ giọt bên ngoài thành ống. Cách nhiệt giúp giảm lượng nước ngưng, nhưng ống vẫn phải giữ độ dốc và có điểm xả.

Có thể dùng một quạt cho nhiều khu vực cách xa nhau không?

Có thể, nếu các nhánh được cân bằng tốt. Khi các khu vực ở quá xa nhau, chênh lệch trở lực lớn hoặc giờ vận hành khác nhau, chia thành nhiều hệ nhỏ, mỗi hệ một quạt và thiết bị xử lý, thường dễ cân bằng và bảo trì hơn, đổi lại chi phí đầu tư có thể cao hơn.

Bao lâu nên đo lại lưu lượng hút một lần?

Nên đo khi chạy thử để lấy mốc, đo lại sau mỗi lần thay đổi đường ống hay thiết bị, và đo định kỳ theo kế hoạch bảo trì của trạm. Nếu có đồng hồ chênh áp gắn cố định, người vận hành có thể theo dõi hằng ngày và chỉ đo chi tiết khi số đọc lệch khỏi mốc hoặc có phàn nàn về mùi.

Đánh giá post

Cần kỹ sư xem hệ thống của bạn?

Gửi thông tin nguồn thải và công suất, CCEP gọi lại để khảo sát và báo giá.